Nếu như trên đất liền, rừng xanh là lá phổi của Trái đất và là ngôi nhà của các động vật hoang dã, thì dưới đại dương, rạn san hô chính là mái nhà và sự sống của biết bao loài sinh vật biển. Một cụm san hô khỏe mạnh có thể mang đến nơi cư trú, sinh sản và kiếm ăn cho hơn 25% sinh vật sống trong đại dương – dù diện tích của chúng chỉ chiếm chưa tới 1% đáy biển toàn cầu.
San hô có vẻ đẹp rực rỡ như những vườn hoa ngầm, nhưng thực chất là các sinh vật sống vô cùng nhạy cảm. Biến đổi khí hậu, nhiệt độ nước biển tăng, ô nhiễm, đánh bắt tận diệt,… đều có thể khiến san hô bị “tẩy trắng” và chết đi hàng loạt.
Trên thế giới, những quốc gia biển phát triển như Úc, Thái Lan, Maldives hay Indonesia đã và đang triển khai hàng trăm mô hình Artificial Reef (rạn san hô nhân tạo), kết hợp với các chương trình giáo dục – cộng đồng – du lịch bền vững. Việt Nam cũng không thể đứng ngoài cuộc.
Ngày 5/7 vừa qua, Whale Island Resort vinh dự được đón các chuyên gia từ Rainbow Divers, với sự hỗ trợ của Trường Quốc tế Châu Âu TP.HCM (EIS) và tổ chức môi trường biển PADI AWARE Foundation, triển khai dự án thí điểm tái tạo san hô ngay tại khu vực biển trước đảo Hòn Ông.
Ý tưởng dự án này được Trường Quốc tế Châu Âu TP.HCM (EIS) khởi xướng, nhằm giúp sinh viên áp dụng những kiến thức đã học vào thực tế để phục vụ cộng đồng. Và vùng biển Hòn Ông được chọn làm thí điểm, bởi khu vực này vốn là môi trường sống lý tưởng cho san hô, tuy nhiên vấn nạn ô nhiễm đại dương nói chung đã khiến san hô bị ảnh hưởng ít nhiều.
Theo đó, 10 khối bê tông đã được các sinh viên đúc thủ công, kết hợp với chai lọ thủy tinh đã qua sử dụng, sau đó được thả xuống đáy biển nhờ kỹ thuật của các thợ lặn chuyên nghiệp. Những khối này đóng vai trò như giá thể – nơi san hô non có thể bám vào, phát triển theo thời gian. Và khi những rạn san hô bắt đầu hồi sinh, cũng là lúc các loài cá, sinh vật biển tìm về cư ngụ, tái thiết một hệ sinh thái cân bằng dưới mặt nước xanh.
Ông Jeremy Stein, Giám đốc Trung tâm lặn Rainbow Divers trực tiếp điều phối việc thả giá thể xuống đáy biển, cho biết: “Môi trường biển hiện nay bị ảnh hưởng nhiều bởi biến đổi khí hậu, nên việc tái tạo san hô sẽ tạo thành một quần thể mới, khôi phục hệ sinh thái một cách tự nhiên. Những khối bê tông có vai trò tựa như những khối đá, ở đâu có đá thì ở đó thuận lợi cho san hô sinh sôi và phát triển. Chúng tôi cần thời gian để theo dõi kết quả, nếu khả thi sẽ triển khai thêm ở nhiều vùng biển khác của Việt Nam.”
Thời gian qua, Việt Nam cũng đã có một số dự án tái tạo san hô nổi bật. Ở đảo Nam Du và đảo Phú Quốc, các trung tâm lặn phối hợp cùng người dân thả khung thép và tái tạo các rạn bị hư tổn do đánh bắt bằng chất nổ. Còn tại Cù Lao Chàm (Đà Nẵng), mô hình bảo tồn biển gắn với du lịch sinh thái cộng đồng cũng đang tái tạo thành công nhiều bãi san hô bị tổn thương.
Năm 2020, vùng biển Hòn Ông được tạp chí Forbes bình chọn là 1 trong 10 điểm lặn đẹp nhất thế giới, với những rạn san hô mềm tuyệt đẹp, nhiều màu sắc, tựa như ẩn chứa những viên đá quý khiến việc bơi lặn ở đây rất thú vị. Du khách phương Tây thường đến đây để chèo thuyền kayak, lặn biển.
Whale Island Resort may mắn nằm ở vùng nước sạch, tách biệt khỏi các luồng khai thác du lịch đại trà. Nhưng chính vì thế, chúng tôi càng thấy rõ hơn trách nhiệm của mình trong việc gìn giữ những phần nguyên sơ cuối cùng còn sót lại của biển Khánh Hòa.
Dự án tái tạo san hô lần này chỉ là bước đi đầu tiên, nhưng là bước đầu cần thiết để khởi động các mô hình phục hồi sinh thái biển có giám sát khoa học và cộng đồng cùng tham gia. Nếu kết quả khả thi, mô hình sẽ được lan rộng đến nhiều vùng biển khác, để giúp đại dương khỏe mạnh hơn, và san hô lại rực rỡ như thời điểm Whale Island đón những vị khách đầu tiên. Một viễn cảnh tốt đẹp ngày mai bắt đầu từ những hạt giống tử tế mà chúng ta gieo xuống ngày hôm nay.